دلاؤډ اسپيکر ظالمانه استعمال

 د لاؤډ اسپيکر ظالمانه استعمال

ظلم يواځي دا نده چې د يو چا څخه د هغه مال په زور باندې واخلي يا د جسماني تکليف او اذيت د رسولو لپاره ورباندي لاس اوچت وکړي. په عربي ژبه کې «ظلم» په لاندې ډول سره تعريف شوي:

” د هر څيز بې ځايه استعمال ته ظلم وايې. “

لکه څرنګه چې د يو څيز بې ځايه استعمال خامخا يو چا ته د تکليف او اذيت د رسيدو باعث ګرځي، په همدي اساس د اشياؤ هر بې ځايه استعمال د ظلم په تعريف کې داخليږي. اوس که د يوه شي د غلط استعمال څخه يو چاته تکليف رسيدلي وي، نو دا په شرعي لحاظ ګُناهِ کبيره هم ده. مګر زمونږ په ټولنه کې دې ته ورته ډيرو کبيره ګناهونو داسي رواج موندلی دي چې د هغو په اړه اوس په خلکو کې آن د دې احساس هم نه موندل کېږي چې ګواکې نوموړي فعاليتونه به ګناه وي او که نه!.

د «ايذا رسانی» د نوموړو بې شميره صورتونو او شکلونو څخه يو ډير زيات تکليف رسونکي صورت د «لاؤډ اسپيکر ظالمانه استعمال» ده. دا اوس يو څو ورځې مخکي په يوه انګريزي ورځپاڼه کې يو شخص شکايت کړيوه چې په ځينو صالونونو کې د شپي تر ۳ بجو پوري په لاؤډ اسپيکرو کې د ساز او سرود سلسله جاري وي او د نوموړو صالونونو شاوخوا پراته خلک ورڅخه په ارامه خوب نشي کولاي. څه فکر کوي چې دغه کار يواځې تر صالونونو پوري موقوف ده؟. بلکل نه! بلکي په هر ځای کې د لاؤډ اسپيکر د استعمال په وخت کې همدغه کار ترسترګو کيږي چې کله يو شخص لاؤډ اسپيکر استعمالوي، نو د دي خبري هيڅ پروا نه کوي چې د لاؤډ اسپکر اواز بايد د ضرورت تر اندازي او حده محدود وساتي او په هغو کمزورو او ناروغو خلکو باندي بايد رحم وکړي چې د ده اواز اوريدل نه غواړي.

ساز او سرود معامله خو بيله ده. ځکه چې په لوړ اواز باندي د هغي اورول او اوريدل خو دوه چنده ګناه ده. مګر د دي برعکس، که کوم پروګرام خالص ديني او مذهبي بڼه او جنبه هم ولري، بيا هم په نوموړي پروګرام کې د لاؤډ اسپيکر له لياري په زور سره د خلکو شريکول په شرعي لحاظ ناجائز دي. مګر افسوس چې په ټولنه کې د سياسي او مذهبي يا ديني پروګرامونو منعقد کونکي هم د شريعت نوموړي مهم حکم ته هيڅ پاملرنه نه کوي. ځکه چې په سياسي او مذهبي جلسو او پروګرامونو کې د لاؤډ اسپيکر اواز هم تر ډيره ليري ځاي پوري اوريدل کيږي چې په نوموړي حالت کې په شاوخوا پرتو سيمو کې خلک نه په ارامه په خپل کور کې خوب کولاي شي او نه هم په يواځيتوب او ارامه سره خپل کوم کار کولاي شي. که څه هم د لاؤډ اسپيکر په وسيله تر ليري ځاي پوري د اذان د اواز رسول په حقه دي، ليکن کوم وعظونه، تقريرونه، ذکرونه، او تلاوت چې په جوماتونو کې په لاؤډ اسپيکر باندي کېږي، تر ليري ځاي پوري د هغو د اواز رسول هيڅ جواز نلري. اکثره وخت ليدل کېږي چې په جوماتونو کې د وعظ او درس د اوريدو لپاره ډير لږ خلک ناست وي، چې هغوي ته د واعظ او مدرس د اواز رسولو لپاره هيڅ لاوډ اسپيکر ته ضرورت نه وي يا که وي هم، بيا هم د جومات داخلي کوچني لاؤډ اسپيکر د هغي لپاره بسنه کوي؛ مګر بيا هم د جومات بهرني لاؤډ اسپیکر به يې په داسي لوړ اواز سره چالان کړي وي چې د جومات شاوخوا پرتو کورونو کې به داسي کور نه وي چې د نوموړي لوړ اواز څخه متأثره او اغيزمن نشي.

زما په ياد دي چې يو ځل زه لاهور ته ولاړم. په لاهور کې چې په کوم کور کې زما قيام وه، نوموړي کور څخه په يو څه فاصله کې دري اړخونو ته دري جوماتونه ول. د جمعي ورځ وه، د سهار د لمانځه څخه وروسته له دري واړو جوماتونو څخه لاؤډ اسپکرو په ډير قوت سره خپلي خولي راخلاصي کړي. لمړي پکي درس شروع شو، بيا ماشومانو تلاوت شروع کړ، له هغي څخه وروسته د نظمونو او نعتونو سلسله شروع شوه. په لنډ ډول، د نوموړي «مذهبي پروګرام» سلسله بې له کومه توقفه په داسي توګه د جمعي تر لمانځه پوري روانه وه چې په شاوخوا کورونو کې آن يو د بل اواز هم نه اوريدل کيده. دا د اللهﷻ لوي فضل وه چې په هغه وخت کې په نوموړي کور کې کوم ناروغ نه وه. که اللهﷻ مکړه کوم شخص ناروغ واي، نو په داسي ماحول کې د يوه ناروغ لپاره په ارامه ويده کيدل خو زما په نظر ناممکن وه.

د ځينو جوماتو په اړه خو آن داسي راځي چې هلته يې ټيپونه لاؤډ اسپيکرو ته ايښي وي مګر په جومات کې د نوموړي تقريرونو د اوريدو لپاره هيڅوک هم نه وي. ليکن د دې باوجود بيا هم نوموړي ټيپ په زور سره د کلي په خلکو باندي اورول کيږي.

ټول علماؤ ولو که د هر فکري مکتب څخه يې تعلق وي، هيڅکله هم دا کار نشي ترسره کولاي. عموماً، دغه کار په هغو جوماتونو کې تر سره کېږي چې د هغوي انتظام د داسي خلکو په لاس کې وي چې د ديني علم څخه ناواقفه وي. زيات وخت نوموړي حضرات دغه کار په ښه نيت سره ترسره کوي. دوي دغه کار د دين د تبليغ يو ذريعه او د دين خدمت ګڼي. مګر زمونږ په ټولنه کې يو غلط اصل ډير زيات شهرت موندلي دي چې: د نيت په ښه والي سره يو غلط او ناسم کار هم روا او صحيح کېږي. حال دا چې د يوه کار د رواوالي او صحت لپاره يواځي د نيت ښه والي بسنه نه کوي. د نيت د ښه والي تر څنګ بايد د هغه کار طريقه کار هم سم او صحيح وي. د يادوني وړ ده چې د لاؤډ اسپيکر داسي ظالمانه استعمال نه يواځي د دعوت او تبليغ د اساسي اوصولو خلاف ده، بلکي د ډيرو زياتو منفي پايلو د رامينځ ته کيدو باعث ګرځي.

هغه حضرات چې په دې اړه د سوي تفاهم ښکار شويدي، د هغوي په خدمت کې د ډيري دردمندي او زړه سواندي سره يو څو نقطي وړاندي کوم:

1. مشهور محدّث حضرت عمر بن شبّه رح د مديني منوري په تاريخ باندي په څلور ټوکو کې يو مفصل کتاب ليکلي دي. اکثره ستر ستر علماؤ او محدّثين د نوموړي کتاب حواله ورکوي. په نوموړي کتاب کې حضرت عمر بن شبّه رح په خپل سند سره يوه قيصه روايت کړيده چې يو واعظ د حضرت عايشه رض کور ته بلکل مخامخ په لوړ اواز سره وعظ کوو. په نوموړي زمانه کې خو لاؤډ اسپيکر نه وه، مګر بيا هم د نوموړي واعظ اواز ډير لوړ وه. د نوموړي واعظ د لوړ اواز له امله د حضرت بې بې عايشې رض په يواځيتوب او سکون کې به فرق راته. نوموړي زمانه د حضرت عمر فاروق رض د خلافت زمانه وه. حضرت عايشې رض حضرت عمر رض ته د نوموړي واعظ څخه شکايت وکړ چې نوموړي واعظ زما د کور مخ ته په لوړ اواز سره وعظ کوي چې د هغې څخه ما ته اذيت او تکليف رسيږي. د دي تر څنګ، د نوموړي د وعظ په وخت کې زه د بل چا اواز هم نه اورم. حضرت عمر رض نوموړي واعظ د يوه پيغام له لاري په نوموړي ځاي کې د وعظ کولو څخه منع کړ. مګر د يو څه وخت تيريدو وروسته نوموړي واعظ يو ځل بيا په نوموړي ځاي کې د وعظ کولو سلسله شروع کړه. کله چې حضرت عمر رض ته د دي معلومات وشو، نو په خپله ورغي او نوموړي واعظ يې ونيوه او په هغه باندي يې تعزيري سزا جاري کړه.

(اخبار المدينه لعمر بن شبّه: ج:۱ ، ص: ۱۵)

2. د يادولو وړ ده چې د نوموړي کار څخه د حضرت عايشي رض موخه يواځي د خپل تکليف ازاله او لري کول نه وه. بلکي په اصل کې د عايشي رض موخه د اسلامي ټولني د هغه اصل روښانه کول او عملي کول وه چې د هغي په اساس، د يوه شخص څخه بايد بل شخص ته اذيت او تکليف ونه رسيږي. د دي تر څنګ، واعظينو ته يې دا هم ښودل غوښتل چې د دين د تبليغ پروقاره او پر عظمته طريقه کومه ده؟ همدارنګه امام احمد رح په خپل مسند کې يو روايت نقل کړيده چې يوه ورځ امّ المؤمنين حضرت عايشي رض د مديني منوري يو واعظ او خطيب ته د وعظ اداب په تفصيل سره بيان کړ. په نوموړو ادابو کې يې ورته دا هم وفرمايل:

خپل اواز تر هغو خلکو پوري محدود کړه چې ستا په مجلس کې ناست دي. نوموړو ناستو خلکو ته هم تر هغه وخته د دين خبري واوروه چې تر څو ستا مخ ته ګوري. کله يې چې مخونه له تا څخه واړول، نو ته هم وعظ بس کړه... او داسي خو بايد هيڅ کله هم ونشي چې خلک خپل مينځ کې سره خبري کوي او ته د هغوي خبري پري او خپلي خبري پيل کړي. د هغوي د خبرو د پري کولو پر ځاي په داسي وخت کې ته خاموشي اختيارکړه. که وروسته يې له تا څخه غوښتنه وکړه، بيا ورته د دين خبري واوروه.

(مجمع الزوائد، ج: ۱، ص: ۱۹۱)

3. حضرت عطاء بن ابی رباح رح د جليل القدرو تابعينو څخه ده او د تفسير او احاديثو په علومو کې د هغه شان هم مُسلّم ده. د هغه مقوله ده چې:

عالم ته پکار ده چې د هغه اواز بايد د هغه له مجلس څخه وړاندي لاړ نشي.

(اداب الاملاء و الاستملاء للسمعانی، ص: ۵)

4. نوموړي ټول اداب په اصل کې نبي کريمﷺ په خپل قول او عمل سره خپل امت ته ښودلي دي.مشهوره واقعه ده چې يوه وار نبي کريمﷺ د حضرت عمر رض له کور څخه تير شو، په دي وخت کې عمر رض د تهجدو په لمانځه باندي ولاړ وه او په لوړ اواز سره يې تلاوت کاوه. نبي کريمﷺ ورڅخه وپوښتل چې ولي په لوړ اواز باندي تلاوت کوي؟ حضرت عمر رض ورته په جواب کې وفرمايل چې:

 زه ويده راويښوم او شيطان زغلوم.

نبي کريمﷺ ورته وفرمايل چې:

خپل اواز لږ پست او ټيټ کړه.

(مشکوة، ج: ۱، ص: ۱۰۷)

پر دي سربيره، له حضرت عايشي رض څخه روايت دي چې فرمايې: کله چې نبي کريمﷺ به د تهجدو لپاره پاسيده، نو د خپلي بستري څخه به په اهسته توګه پاسيده (تر څو د ويدو خلکو خوب خراب نشي).

5. د نوموړو روايتونو او آثارو په رڼا کې د امت ټول فقهاء رح په دې باندي متفق دي چې د تهجدو په لمانځه کې په دومره لوړ اواز سره تلاوت کول چې د هغه له وجهي د چا خوب خراب شي، هيڅ کله هم جائز ندي. فقهاء کرام رح ليکي چې که يو شخص د خپل کور د بام د پاسه په لوړ اواز سره تلاوت وکړي، حال دا چې نور خلک ويده وي؛ نو تلاوت کونکي ګنهګار دي.

(خلاصة الفتاوی، ج: ۱، ص: ۱۰۳؛ شامی، ج: ۱، ص: ۴۰۳ او ۴۴۴)

يو وار يو شخص نوموړي مسئله د استفتاء په شکل سره ترتيب کړيوه او ليکلي يې وه چې په ځينو جوماتونو کې د تراويجو قرأت په لاؤډ اسپيکر کې په دومره لوړ اواز سره کېږي چې د جومات شاوخوا کورنو کې آن ښځو ته لمونځ کول هم مشکل کېږي. همدارنګه، هغه ناروغان او کمزوره خلک چې علاجاً بايد ژر ويده شي، هغوي هم ارامه نشي ويده کيداي. پر دي سربيره، د جومات څخه باهر خلک هم د قران کريم د تلاوت اداب نشي مراعت کولاي. ځيني وخت خو داسي هم کېږي چې د تلاوت په جريان کې د سجدي آياتونه راشي چې په دي سره په اوريدونکو باندي د تلاوت سجده واجب کېږي. اوس هغه خلک چې د جومات څخه باهر دي، هغوي ته خو يا د دي معلومات نه کېږي (يعنی چې پر دوي باندي د تلاوت سجده واجب شويده)، او يا هم په اوداسه باندي نه وي. له همدي امله، دوي فوراً د تلاوت سجده نشي کولي او وروسته ورڅخه هېر شي. نو آيا په داسې حالاتو کې د تراويحو په جريان کې د جومات د بهرني لاؤډ اسپيکر چالانول جائز دي؟

نوموړې پوښتنه مختلفو علماؤ کرامو ته واستول شوه، او ټولو په اتفاق سره دا جواب ورکړ چې په داسي حالاتو کې په تراويحو کې د ضرورت پرته د جومات د بهرني لاؤډ اسپيکر په زوره چالانول په شرعي لحاظ جائز ندي. نوموړي فتوی د البلاغ مياشتنی مجلي د ۱۴۰۷ه‍ کال په لمړني ګڼه (محرم مياشتي) کې نشر او خپره شوي. په حقيقت کې نوموړي مسئله کومه اختلافي مسئله نه ده، بلکي د ټولو فکري مکتبونو علماء په دې باندي متفق دي.

اوس د روژي مبارکه مياشت راتلونکي ده. نوموړي مياشت له مونږ څخه په کلکه د شرعي احکامو د پابندي غوښتنه کوي. نوموړي مياشت د عبادتونو مياشت ده. په ياده مياشت کې چې څومره زيات لمونځونه، تلاوت، او ذکرونه وکړل شي، دا د فضيلت لامل ګرځي. مګر مونږ ته پکار ده چې نوموړي عبادتونه بايد په داسي ډول سره سرته ورسوو چې په هغي سره نورو ته تکليف او اذيت ونه رسيږي او د ځينو ناروا طريقو له وجهي د نوموړي عبادتونو ثواب بايد ضايع نشي. لاؤډ اسپيکر بايد د ضرورت په وخت کې او اندازي سره استعمال شي. د دي برخلاف له ضرورت څخه پرته او يا هم د ضرورت له کچي څخه زيات د لاؤډ اسپيکر د استعمال څخه بايد ډډه وشي.

له پورتنيو ګذارشونو څخه يو شخص د دې اندازه لګولی شي چې اسلامي شريعت، له تکليف څخه د نورو خلکو د ژغورلو څومره کلک اهتمام کړيده؟ د قران کريم د تلاوت او د وعظ او نصيحت په شان د دومره مقدسو کارنو په اړه چې د شريعت مطهره دا حکم وي!!! چې د دوي اواز بايد د ضرورت د ځاي څخه وړاندي لاړ نشي

؛ نو د ساز سرود او نورو لغوياتو په اړه تاسو خپله اندازه ولګوي چې په لاؤډ اسپيکر باندي د نوموړو کارونو ترسره کولو به څومره دوه چنده وبال ولري؟

 

شيخ الاسلام مفتي محمد تقي عثماني دامت برکاتهم العاليه

ژباړن: رحمت الله منصور

۲۴- شعبان- ۱۴۱۴ه‍، ۶- فروري- ۱۹۹۴‌ء

د ژباړې تاريخ: ۱/ ۱/ ۱۴۰۱

د بټ کوين په هکله د دارالعلوم ديوبند فتوا

سوال

زه د بټ کوين تجارت کوم، آيا دا جأيز ده؟ ما په بټ کوين کې خپلي پيسي لګولوي دي، آيا شريعت ما ته د دي اجازت راکوي او که نه؟

جواب شميره: ۱۵۵۰۶۸

بسم الله الرحمن الرحيم

د فتوا شميره: ۱۴۲۰-۱۳۹۹/N=۱/۱۴۳۹

جواب: بټ کوين او ټولي ډيجيټل کرنسياني په حقيقت کې فرضي او خيالي کرنسياني دي. په نوموړو کرنسيو کې د حقيقي کرنسيو بنيادي صفتونه او خصوصيات نه موندل کېږي. او نن سبا چي په انټرنيټ باندي د بټ کوين او يا هم نورو ډيجيټل کرنسيو د پيرودلو او پلورلو په نامه کوم تجارت جريان لري؛ دا په حقيقت کې ټوله دوکه، چل، او فريب دي. په نوموړي تجارت کې خو نه مبيعه (د خرڅلاو مال) وجود لري او نه هم په دي کې د بيع ټول شرايط وجود لري. په حقيقت کې دا هم د فاريکس ټريډنګ Forex Trading په شان يواځي په سود او قمار باندي بنا ده. په همدي اساس ټول هغه انټرنيټي سوداګری چي په هغه کې نوموړي ډيجيټل کرنسياني (د بټ کوين په شمول) اخيستل او پلورل کيږي؛ ناجايز او حرام دي. نو ځکه تاسو باید په بټ کوين کې او يا هم نورو ډيجيټل کرنسيو کې پانګونه ونکړي. د اضعافي تفصيل لپاره تيرو دوو فتاواو (۲۳۸/ن، ۸۸۱/ن، ۱۴۳۸ـ ئ۴/ن، ئ۸۹/ن، ۱۴۳۸) ته هم مراجعه وکړي هغه هم په دي اړه دي.

قال الله تعالی: وأحل الله البيع و حرم الربا (البقره: ۲۷۵)

يايهاالذين امنو انما الخمر والميسر والأنصاب والأزلام رجس من عمل الشيطن فاجتنبوه لعلکم تفلحون (المائده: ۹۰)

وقال رسول الله صل الله عليه وسلم: ان الله حرم علی أمتی الخمر والميسر (المسند للامام احمد، ۳۵۱: ۲، رقم الحديث: ۵۱۱ئ)

ولاتأکلو أموالکم بينکم بالباطل

أی بالحرام یعنی بالربا، والقمار، والغضب و السرقة (معالم تنزيل، ۵۰: ۲)

لأن قمار من القمر الذی يزداد تارة و ينقص أخری، و سم القمار قمارا، لأن کل واحد من القمامرين ممن يجوز أن يذهب ماله الا صاحبه، ويجوز أن يستفيد مال صاحبه، وهو حرام بالنص. (ردالمختار، کتاب الحضر والاباحة، باب استبراء، فصل فی البيع، ۵۷۷: ۹، ط: مکتبة زکريا ديوبند)

وقال الله تعالی: و لاتعاونو علی الاثم و العدوان (المائده، رسم الاية ۲)

و الله تعالی اعلم

دارالافتاء دارالعلوم ديوبند

د ۲۰۱۷م کال د می په مياشت کې د دارالعلوم ديوبند څخه د بټ کوين اړوند يو بل سوال هم وشو، د نوموړي سوال تفصيلي په لاندي ډول سره دي.

بسم الله الرحمن الرحيم

۸/۱۴۳۸/N=۲۳۸-۸۸۱ فتوا

(۱،۲) نن سبا په دنيا کې مختلفي کرنسياني رايجي دي. نوموړي کرنسياني کوم شي Commodity نه دي بلکي يواځي د کاغذ يوه ټکړه ده. کوم ماليت او مروجه ثمنيت چي په نوموړو کرنسيو کې موندل کيږي هغه له دوو وجهو څخه دي. لمړي وجهه د ملک اقتصادي حالت دي. يعني که د هيواد اقتصادي حالت هم د کرنسي د ارزښت د تعين کوونکو عواملو له جملي څخه دي. کله چي د يوه هيواد اقتصادي حالت ښه وي، د نوموړي هيواد کرنسي هم باارزښته وي او برعکس، کله چي يې اقتصادی حالت خراب او د رکود په حالت کې وي په دي صورت کې د کرنسي ارزښت هم ښکته کېږي. دوهم علت دا دي چي د هر هيواد کرنسي د نوموړي هيواد د حکومت تضمين د ځان سره لري. په همدي اساس کله چي يوه هيواد خپله کرنسي بندوي، په دي صورت کې دوي يواځي هغه کاغذي نوټونه بندوي او له هغه نه وروسته نوموړي کاغذي نوټونه هم خپل ارزښت له لاسه ورکوي، ځکه چي اوس د ځان سره د دولت تضمين نه لري. اوس سوال دا مطرح کيږي چي، ډيجيټل کرنسي تر شا هغه څه دي چي د هغه په اساس د هغي ارزښت ټاکل کېږي او يا هم د هغه د ترقي او انحطاط له وجهي د نوموړي کرنسي ارزښت متاثره کېږي؟ ايا نوموړي کرنسي د کومي مالي اداري، بانک، او يا هم د کوم دولت تضمين د ځان سره لري او که نه؟ د نوموړي کرنسي تر شا چي کوم شي وجود لري، آيا په هغه باندی د کرنسي ضامن په حقيقي ډول سره کنټرول لري او که يواځي فرضي شکل لری؟

د ډيجيټل کرنسي اړوند چي مونږ څومره ليکني ولوستلي، له هغي څخه مونږ ته دا جوته شوه چي نوموړي کرنسي يواځي يوه فرضي او خيالي کرنسي ده. د دي نوم يواځي د فيل د غاښ په شان صرف او صرف خلکو ته د ښکارولو ده او بس. په حقيقت کې نوموړي کرنسياني د فاريکس ټريډنګ په شان يواځي او يواځي په احتکار، سود او قمار بنا دي.

په حقيقت کې د نوموړي کرنسيو په کاروبار کې هيڅ مبيعه وجود نلري او نه هم په دي کې د بيعي د جواز شرطونه موندل کېږي.

نو خلاصه دا شوه چي ډيجيټل کرنسياني يواځي فرضي کرنسياني دي په دي کې د حقيقي کرنسيو صفات نه تر سترګو کېږي. د نوموړو کرنسيو په کاروبار کې د قمار، احتکار، او د سودي کاروبار اړخونه څرګنديږي. په همدي اساس د نوموړو کرنسيو کاروبار کول ناجأيز دي. نو په لحاظه د بټ کوين او نورو ټولو ډيجيټل کرنسيو تجارت د فاريکس ټريډنګ په شان ناجأيز دي نو بايد په نوموړو کرنسيو کې د پانګي اچوني څخه ډډه وشي.

والله تعالی أعلم

دارالافتأ دارالعلوم ديوبند

ژباړه: رحمت الله منصور

فسادونه او روژه

که رښتیا هم شیطانان په روژه کي بند وي، ولي په روژه کي مسلمانان فسادونه کوي؟

د ملحدینو د سوال ځواب – عبدالغفار جبیر

په دې کي هیڅ شک نشته، چي په روژه کي ددوږخو دروازې بندي سي او شیطانان وتړل سي، لکه چي په دې مبارک حدیث کي راغلي دي

له حضرت ابوهريره رضی الله عنه څخه روایت دی چي رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل: چي کله د روژې میاشت داخله شي نو د اسمان دروازې (او په یوه روایت کي د جنت دروازې او په بل روایت کی د رحمت دروازې) پرانستل شي او د جهنم دروازې بندي کړل شي او شیطانان په ځنځیرونو وتړل شي.

(مسلم شریف، بخاري شریف، مشکوة شریف)

له هر انسان سره علاوه د شیطان څخه نفس هم ورسره دی

د نفس ډولونه

1

نفس اماره (سرکښه نفس): دغه نفس انسان تل د خواهشاتو، فحاشاتو او بد مرغیو ته رهبري کوي

2

 نفس لوامه (پښېمانه کیدونکی نفس): دغه بیا داسی خاصیت لري، کله چي یو انسان ګناه وکړي، ډېر ژر یې پښیمانه کوي، او د توبې و لورته یې رهبري کوي

3

 نفس مطمئنه : دا هغه نفس دی چي له دې څخه د ګناه ، نافرمانۍ او بې لاری هیڅ تصور نسي کیدلای، لکه دانبیاء نفسونه

4

نفس ملهمه: دا هه نفس دی چي الهام ورته کیږي، کله ځینو انسانانو ته په ځینو کارونو کي الهام وسي، چي له دغو کسانو سره نفس ملهمه ورسره دی

5

نفس راضیه: دا هغه نفس دی چي، انسان بدن تل ورڅخه راضی وي، تل یې په ښو رهبري کوي او له بدو څخه یې ساتي

6

نفس مرضیه: دا هغه نفس دی چي الله جل جلاله ورڅخه راضي دی

7

 نفس صافیه: دا هغه نفس دی چي ټول صفاء دی، د ګناهونو او بدمرغیو ټکي ورباندي نسته

کله  پر انسان باندي نفس اماره کنترول ولري، هغه کنترول کړي، نو ځکه د مبارکې روژې په میاشت کي کله کله هم مسلمانان فسادونه کوي.

تاسي وګورئ کله چي دغه انسان سره ۱۱ میاشتې د نفس او شیطان په لومو کي وي، او هغه شیطان ۱۱ میاشتې د انسان په بدن کي نه ستړي کیدونکی فعالیت کوي ، ضرور یې اثار په انسان کي پاتې کیږي، ددې مثال داسي دی لکه تندور چي  ټوله ورځ اور پکښې بل وي، خو کله چي یې اور هم مړ سي بیا هم تندور تر یو وخته پوري ګرم وي، داچي د شیطان اثار په انسان کي پاتي وي نو ځکه په دې مبارکه میاشت کي هم جرمونه او فسادونه صورت نیسي

ځیګر(یېنه) او روژه

او روژه   (Liver)ځیګر

لکه مخکي چي وویل شول چي روژه په عمومي ډول سره پرټول بدن باندي ژورې اغیزې غورځوي، دهمدې اغیزوپه ترڅ کي پریېنې(ځیګر)  اودیېنې په دنده باندي هم اغیزې کوي؛ که چيري دیوه ګرام لسمه برخه غذامعدې ته ورشي، نوټول بدن په کارپیل کوي؛ چي په دې نظام کي یېنه هم شامله ده. داچي په روژه کي ترڅوساعتونوپوري ومعدې ته هیڅ خوراک نه ورځي نوټول نظام خاموشه او آرام وي، چي ینه هم ارامه وي۔

اوس ساینسپوهانوثابته کړېده چي دبدن ټول نظام ته په کال کي پکارده چي یوه میاشت استراحت ورکول شي، اودااستراحت ورته ډېر اړین دی؛ کله چي یېنه دلسوساعتونواویاترډېروخت پورې په ارامه وي، نوددې استراحت څخه وروسته بیایېنه پوره کارته چمتوشي اوپه آینده کي خپل ټول کاراوفعالیت په ښه ډول سره سرته رسوي.

دیېنې له استراحت سره، سره دااغیزې صفراء(Bile) ته هم رسیږي، چي په روژه کي صفراء دانسان په بدن کي ډېره 

کمیږي اوانسان له ډېروستونزو اوکړاوونوڅخه ژغوري

:د روژې په هکله ډاکټرهلوک نور وايي

داسې ورځې به هم راشي، چي په ټوله نړۍ کي به ټول انسانان، دخپلې روغتیا لپاره روژه و نیسي

لیکنه او څېړنه: عبدالغفار جُبیر

سهار وختی له خوبه پاڅيدلو ګټی

له ډېر پخوا څخه دا اعتقاد دی چې بايد شپې وختي ويده او سهار وختي ويښ شو او د ځوانانو لپاره د لويانو او پوهانو تاکيد دی چې بايد سهار وختي ويښ شئ. اوسنی طب هم په دې خبره تاکيد لري. که همدا نن د سهار وختي پاڅېدو له ګټو څخه خبر شئ، نو ځینی ګټی یی په لاندی ډول دی . 

۱) منظمه کېږئ
سهار وختي له خوب څخه پاڅېدل غښتلی هوډ او اراده غواړي. سر له ننه هوډ وکړئ چې د شپې به وخته ويده کېږئ او سهار به وختي راپاڅېږئ. د دې کار په عملي کولو به مو منظم ژوند لاپسې منظم او په زړه پورې شي. ( تجربه يې کړئ ).

۲) خلاقه او نوښت لرونکي کېږئ
ټول کسان د برياليتوب او پرمختګ په لټه کې دي، له برياليو کسانو څخه وپوښتئ چې د برياو دلايل يې څه دي؟ پرته له شکه چې، سهار وختي پاڅېدل به د دوی د بريا يو مهم دليل وي. که غواړئ په ژوند کې مو خلاقيت او نوښت رامنځ ته شي، نو وختي پاڅېدل مو عادت وکرځوئ.

۳) با احساسه او انرژي لرونکي به ياست
که خوب مو پوره وي او سهار وخته پاڅېږئ، نو د ورځې پيل به مو انرژي لرونکی وي. کله مو چې سهار په خوښۍ او ډېرې انرژۍ سره پيل کړ، نو ټوله ورځ به مو همداسې خوښه او بريالۍ وي. سهار وختي وروسته د اودس، لمونځ او تلاوت څخه ورزش خپل عادت وګرځوئ.

۴) د رضايت احساس به ولرئ
احساس وکړئ چې د سهار د چای وخت دی او تاسو ټول هغه کارونه ترسره کړي چې د سهار لخوا يې ترسره کول اړين او مهم دي. په رښتيا سره چې دا شېبه به تاسو لپاره خوندوره وي. د سهار لخو په کورني کارونو کې برخه اخېستل، ورزش کول، مطالعه کول، اوبه څښل او قدم وهل تاسو ته د رضايت احساس درکوي.

ژباړه: محمد عزيز پردېس

د مطالعی ځینی عجیبه ګټی دلته ولولی

مطالعه ځینی عجیبه ګټی لری چی دلته یی یو  څو تاسو ته په ګوته کوو. 

۱- د مهارتونو زیاتیدل: که چیري موږ مطالعه ولرو نو مهارتونه به مو قوي سوي وي . ځکه مخکي تر مطالعي چي کله موږ د ناخوالي او ستونزي سره مخ کیدو نو به مو د هفتي هل او جواب یواځي په خپل ذهن او فکر باندي کوي. خو له مطالعي وروسته  زموږ پر فکر او مهارتونو د کتاب د لیکوال فکر هم ور اضافه سو. مغلقتیا راته آسانه او پر ستونزو بری راته نژدي سو.

 ۲- د الفاظو ‌ډیریدل: له مطالعي څخه موږ مختلفي اصطلاحګاني او الفاظ اخلو. د لیکوال د خبرو طرز د جمله بندۍ او د لغاتونو کارونه ګورو. نو کله چي موږ خبري کوو مسلکي او پوه ښکارو او کولای سو چي په ډیره ساده توګه سره په مترادفه او غیر مترادفه الفاظو سره خلګ وپوهوو او خپل د زړه خبره د ژبي پواسطه تر دوي ور ورسوو. او ددوي درک او فهم زموږ په هکله سم او سالم کړو.

۳- نوښتګر او ابتکار راوړونکي به سي: په یوه یا څوبرخوکښي بیل، بیل موضوعات مطالعه کړي نو به په دي و توانیږي چي په ژوند کښي نوی ابتکار رامنځته کړی. د هرعالم او لیکوال یو کتاب چي تاسي یی نن ویني دا دزیاتو مطالعاتو او تجربو څخه د څرک اخیستلو یو ابتکار او نوښت دی. نو ډیره مطالعه وکړي تر څو هر ډګر او هرمیدان مو په نوښت زرغون کړی وي. 

۴ - له تیروتنو مو لیري ساتي:  که چیري تاسي په خپل مهالویش کښي مطالعه زیاته کړۍ. نو وبه کولای شي چي خپلو خطاګانو او تیروتنو ته د پاي ټکي کښیږدي. فرض کړي داسي کوم کار درته وسپارل سو چي تاسي ورسره د نه مخامخ کیدو له امله تجربه نلري نو په بیړه ځان د کتابونو تر صفحو ور ورسوي تر څو درسره امداد او کومک وکړي. یا کچیري نسي کولای چي خپل وخت منظم کړي او یا هم اداري کنټرول لاس کي واخلی نو په ډیره بسیطه او اسانه سره د کتابونو د مطالعي په مټ وخت منظم او اداره کنټرولولی سي.

( له مختلفو ویب پاڼو څځه راټول شوی معلومات ) 

د مبایل ډیر او بی ضرورته کارونی زیانونه دلته ولولی

د موبایل ډیر او بې ضرورته کارول او زیانونه یې

که څه هم په دې وروستیو کلونو کې د موبائیل استعمال زیات شوی، خو د ډاکترانو په باور راولاړې شوې صحي ستونزې ترې هم په خپل ځای د اندیښنې وړ دي.

دلته موږ پر صحي ستونزو یې نه غږیږو، ځکه وخت په وخت بحث شوي، څو نور ټکي یادوو

1

ولې خلک موبائیل ډیر استعمالوي؟

موږ باید دا هم ومنو چې، د موبائیل استعمال یوه اړتیا ده خو د نننې عصر ځیني ځوانان او ځوانانې پکې له حده زیات وي.

کوژدن شوي، مسافر او د ځینو نیږدې اړیکو له وجې موبائیلي اړیکې ډیر کله دومره زیاتې شي چې، خبره تر اصرافه ورسیږي او طبیعې ده چې اصراف کې حتما تاوان دی.

2

.موبائیلې اړیکې ټولنیزو نزاکتونو ته هم زیان اړوي

مثلاً تاسې کوژدن شوې یاست او په موبائیل له حده زیاتې خبرې کوۍ. ممکن دا درته په اولو څو میاشتو کې، ډیر جالب او خوندور کار وي خو د څه وخت وروسته کیدای شي تاسو ته همدغه اړیکه بدرنګه ښکاره شي او بیا مو زړه خبرو ته نه کیږي، نو دا حالات مو په یو بل شک کولو او نورو ستونزو سره مخ کوي.

علت يې دادی چې ستاسو زړه موړ شوی او دا کار له ډیر افراطه کیږي

په یاد لرئ

که تاسو له اوله په خپلو موبائیلي اړیکو کې حد وټاکۍ وروسته ورسره نه ستړي کیږئ او نه هم خپله حوصله بایلئ.

3

.اقتصاد ته مو هم زیان اړول کیږي

سره له دې چې، موږ یو غریب هیواد کې ژوند کوو خو باور ولرۍ چې، ډیر مصرف رانه د موبائیل په استعمال کې ځي، ځینې داسې اشخاصو په اړه مو هم اوریدلې چې، په اطرافو کې ژوند کوي حتا چرګ – چورګوړي پلوري او کارت نه بلکې بې ځایه کارتونه پرې اخلي.

موږ په لوی لاس خپل اقتصاد ته زیان اړوو.

4

حل لارې

لکه څنګه چې، ستونزې موږ خپله راولاړوو حل کولای يې هم شو.

د موبائیل له ډیر استعمال او خبرو کولو ډډه وکړئ، له ضرورت پرته له چاسره اړیکه مه نیسئ او هغه وخت چې په خبرو کولو کې تیروئ په یو مثبت کار يې تیر کړئ.

یادونه: له ډیر کارولو مو هدف دا دی چې وخت په کې ضایع کیږي، بې له اړتیا خبرې کیږي